Nature: Çocuklarda Prozac kullanımını destekleyen meta-analizler, İran’da 40 çocukla yapılan tek bir kusurlu deneyle çarpıtılmış olabilir

Nature dergisinin 2 Ekim’de yayımladığı habere göre bir grup araştırmacı, 2006’da İran’da 40 çocukla yapılan tek bir küçük klinik deneyin, çocuk ve ergenlerde depresyon tedavisinde Prozac (fluoksetin) kullanımı lehine tıbbi kanıtları yanlış biçimde eğmiş olabileceğini öne sürüyor. Fluoksetin, çocuklarda depresyon tedavisi için onaylı tek antidepresan ve birçok büyük tıp kuruluşunun kılavuzunda ilk tercih edilen ilaç konumunda.

Araştırmacıların medRxiv’de yayımladığı yeniden değerlendirmeye göre çocuk depresyonu tedavilerine ilişkin üç etkili ağ meta-analizi, fluoksetinin plaseboya karşı etkinliği konusunda çelişkili sonuçlar vermişti; Lancet’te yayımlanan iki analiz olumlu, Cochrane’in 2021 analizi ise etkinin artık klinik olarak anlamlı olmadığı sonucuna varmıştı. Araştırmacılar, bu çelişkinin kaynağının, fluoksetini nortriptilin adlı başka bir ilaçla karşılaştıran ve plasebo kolu bulunmayan 40 hastalık tek merkezli İran deneyi olduğunu buldu. Deney, fluoksetin lehine olağandışı büyüklükte bir etki bildiriyordu. Bu tek deney analizden çıkarıldığında Lancet analizleri Cochrane’in sonucuyla uyumlu hale geliyor. Araştırmacılara göre bu durum, tek bir küçük ve sorunlu deneyin ağ meta-analizlerinin klinik açıdan önemli sonuçlarını nasıl çarpıtabileceğini gösteriyor.

Bulgu, konuyla ilgili birikmiş araştırmaların son halkası. Aynı ekibin 1997-2024 arasındaki 12 deneyi kapsayan ayrı bir meta-analizi, fluoksetinin çocuklarda plaseboya göre klinik olarak anlamlı bir üstünlük sağlamadığını, erken ve daha olumlu deneylerin “yenilik yanlılığı” taşıdığını bulmuştu. Journal of Psychiatric Research’te bu yıl yayımlanan bir meta-regresyon da etkinlikteki düşüşün yaşla, hastalığın şiddetiyle ya da eklenen psikolojik müdahalelerle açıklanamadığını, tek merkezli ve yüksek yanlılık riskli eski bir deneyin sonuçları sürüklediğini ortaya koymuştu. Araştırmacılar, kilo alımı, uyku ve konsantrasyon sorunları gibi yan etkilerin asgari faydadan ağır basabileceğini ve kılavuzların yeniden değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

Bu haber bir tedavi tavsiyesi değildir. Araştırmacıların itirazı, çocuklarda fluoksetin kullanımını destekleyen kanıt tabanının sanıldığından zayıf olabileceği yönünde; ilacı kullanan hiçbir hasta doktoruna danışmadan tedavisini bırakmamalıdır. Antidepresanların aniden kesilmesi kendi başına risk taşır. Kılavuzları hazırlayan kuruluşların bu bulgulara yanıtı kaynaklarda yer almıyor.