CERN’deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda çalışan ATLAS ve CMS ekipleri, Higgs bozonunun bozunumunda ortaya çıkan iki Z bozonu arasında kuantum dolanıklığının ilk güçlü kanıtını buldu. ATLAS’ın sonuçları 11 Eylül 2026’da Physical Review Letters’ta yayımlandı; CERN bulguları geçen hafta duyurdu.
Kuantum dolanıklığı, iki parçacığın durumlarının aralarındaki mesafeden bağımsız olarak birbirine bağlı olması; Einstein’ın “uzaktan ürkütücü etki” dediği olgu. Şimdiye kadar fotonlar, elektronlar ve tuzaklanmış iyonlarda gösterilmişti. CERN 2023’te ilk kez üst kuarklar arasında gözlemlemişti; yeni çalışma bunu zayıf nükleer kuvveti taşıyan Z bozonlarına genişletiyor.
CERN’in açıklamasına göre Z bozonları, üst kuarklardan farklı olarak iki değil üç spin durumu alabiliyor; bu, ölçümü daha karmaşık kılıyor. Protonlar ışık hızının yüzde 99,99’unda çarpıştırılarak Higgs bozonları üretildi, bozunum ürünlerinin açıları üzerinden dolanıklık ölçüldü.
Laboratuvar dolanıklık deneylerinden kat kat yüksek enerjilerde yapılan ölçüm, Higgs bozonunun temel parçacıklarla etkileşimini ve zayıf kuvvetin aşırı enerjilerdeki davranışını incelemek için yeni bir araç sunuyor. CERN, bulgunun “güçlü kanıt” seviyesinde olduğunu, kesin gözlem için daha fazla veri gerektiğini belirtti.
Z bozonu dolanıklığı, ATLAS ve CMS'in katılımı, üç spin durumu, PRL yayını: CERN resmi duyurusu ve SciTechDaily; 2023 üst kuark geçmişi CERN ve Physics World'de. 'Güçlü kanıt' ile 'gözlem' ayrımının istatistiksel eşiği (sigma değeri) elimizdeki metinlerde yok. CMS'in kendi makalesinin yayın durumu ve ölçümün sayısal sonucu açıklanmadı.